Zeytinyağı üretiminde değirmenlere gelen tüm ürünler kayıt altına alınacak

Lefkoşa’da zeytin ve zeytinyağı sektöründe uzun süredir tartışılan kayıt ve izlenebilirlik sistemi hayata geçirildi. Esnaf Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi (EZKOOP) Başkanı Hürrem Tulga, değirmenlere getirilen tüm zeytin ve zeytinyağlarının artık kayıt altına alınacağını duyurdu. Zeytin Konseyi üyesi Dr. Med. Vet. Nazım Akçaba ise uygulamanın ülkenin gerçek üretim kapasitesinin ortaya çıkarılması ve kaçak ürünlerle mücadele açısından büyük önem taşıdığını vurguladı.

Yeni uygulamayla üreticilerin değirmene teslim ettiği zeytin miktarı ile elde edilen yağ miktarı kayıt altına alınacak. Tulga, “Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası” kapsamında oluşturulan Zeytin ve Zeytin Ürünleri Konseyi’nin kararları doğrultusunda hazırlanan formların ülke genelindeki 17 değirmene dağıtıldığını söyledi. Değirmencilerin kayıt işleminin ardından üreticilere fiş vereceğini, Tarım Dairesi’nin de yasa gereği denetim yapacağını belirtti. Tulga’ya göre bu kayıt sistemi, kayıt dışı ürünlerin tespitini de kolaylaştıracak.

Tulga, zeytin hasadının ülkenin en büyük üretim şölenine dönüştüğünü, geçmişte altın değerinde görülen narenciyenin yerini bugün zeytinciliğin aldığını ve son yıllarda birçok kişinin yoğun şekilde zeytin ağacı dikmeye başladığını söyledi. Ticari anlamda 2 binin üzerinde zeytin üreticisi bulunduğunu belirten Tulga, binlerce kişinin de kendi ihtiyacı için zeytin yetiştirdiğini ekledi.

EZKOOP’un 2016 yılında kurulduğunu aktaran Tulga, kooperatifin 2018 yılında ürün alımına ve zeytinyağı üretimine başladığını, ilk dönemde 25 üreticiyle çalışılırken bugün bu sayının 300’e ulaştığını anlattı. Kooperatifin analizlerinin her zaman akredite laboratuvarda yapıldığını belirten Tulga, “Daha önce analizler Türkiye veya adanın güneyindeki laboratuvarlarına gönderilerek yapılıyordu. Yeni yıldan bu yana analizlerimizi yeni kurulan laboratuvarda yapmaya başladık.” dedi. Kooperatifin İngiltere ve Avustralya’ya ürün sattığını, üretim merkezinin Büyükkonuk’ta, pazarlama kooperatifinin ise Lefkoşa’da bulunduğunu da kaydetti. Tulga, 2023’ten itibaren dağıtımı doğrudan kendilerinin üstlendiğini ve bu sayede ürünleri daha uygun fiyata sattıklarını söyledi.

Tulga, yüksek enflasyon nedeniyle üretim maliyetlerinin arttığını, son bir yılda enflasyon kaynaklı kayıt dışı ticaretin yükseldiğini ve bazı kişilerin güneyden zeytinyağı temin edip kayıt dışı satış yaptığını savundu. Tulga’nın aktardığına göre, bazı tüketiciler fiyat avantajı nedeniyle “Salad Oil” olarak bilinen karışım yağları tercih ediyor. Kaçakçılıkla mücadele kapsamında polis, Maliye Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı ile görüşmeler yapıldığını da ekledi. Üreticilere yönelik teşvik konusunda ise dönüm bazlı desteğin yerine litre başına yağ ya da 5 kilo zeytin üzerinden destek verilmesini önerdiklerini, önerinin bütçe olanakları çerçevesinde değerlendirilmesini beklediklerini söyledi. Tulga, son üç yılda ülkedeki enflasyonun yüzde 200’lere ulaştığını, güneyde ise yaklaşık yüzde 10 seviyelerinde seyrettiğini belirtti.

Akçaba, Tarım Bakanlığı bünyesinde 2019 yılında oluşturulan 12 kişilik komiteyle çalışmalara başladıklarını anlattı. Komitenin birçok tarımsal ürün için yasa taslağı hazırladığını, bunlardan yalnızca “Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası”nın Temmuz 2023’te Meclis’ten geçtiğini hatırlattı. Yasanın uygulanması için gerekli tüzüklerin büyük bölümünün henüz yapılmadığını, şimdiye kadar yalnızca kayıt tüzüğünün yürürlüğe girdiğini söyledi. Devlet tarafından izinlendirilmiş yaklaşık 56 firma bulunduğunu belirten Akçaba, ülkedeki zeytinyağı üretiminin yıllara göre değişmekle birlikte bin ile 1500 ton arasında seyrettiğini ve son yıllarda iklim koşullarının üretimi olumsuz etkilediğini ifade etti. Akçaba, geleneksel yöntemle 1 kilogram zeytinin yaklaşık 19 TL’ye toplandığını, kombay kullanıldığında bu maliyetin yaklaşık 3 TL’ye kadar gerileyebildiğini de kaydetti.