Türkmenköy'de 21 zeytin çeşidinin adaptasyon parselinde öne çıkan çeşitler tanıtıldı

Tarımsal Araştırma Enstitüsü (TAE) Türkmenköy İstasyonu'nda 2 Kasım 2026'da, 21 çeşit zeytinle kurulan adaptasyon parselinde öne çıkan çeşitler tanıtıldı. Parselde erkencilik, yağ verimi, sofralık kalitesi ve genel verim açısından öne çıkan çeşitler hakkında bilgi verildi.

TAE Müdürü Cem Karaca, katılımcılara yaptığı konuşmada adaptasyon çalışmalarının uzun soluklu olduğunu belirterek 2010 yılında başlayan çalışmaların sonuçlarını şimdi almaya başladıklarını söyledi. Karaca, Ada'ya getirilen yeni zeytin çeşitlerinin adaptasyon çalışmalarının devlet tarafından üstlenilmesinin önemine dikkat çekti. Karaca, üreticilerin parsellerini TAE'nin denemelerinden elde ettiği sonuçlara göre oluşturduğunu kaydetti.

TAE Ziraat Yüksek Mühendisi Hüseyin Karanfil, 2010 yılında yerli zeytinin genotipinin belirlenmesi için çalışma başlattıklarını ve Ada'da yaygın yetiştirilen yerel tipi 2024 yılında Ada Yerlisi olarak tescil ettirdiklerini anlattı. Karanfil, "Bu bizim için en değerli sonuçtu" dedi. Deneme parselini 2014 yılında Türkiye'de seçtikleri çeşitlerle kurduklarını belirten Karanfil, yanlış çeşit seçiminin üretici için ağır kayıplara yol açabileceğini ve TAE'nin kuruluş amaçlarından birinin bu mağduriyetleri önlemek olduğunu ifade etti. Parseldeki ağaçların 2026 yılında yüzde 90-95 oranında verim almasının ardından deneme parselinin halkın ziyaretine açılmasına karar verildiğini de söyledi.

Karanfil, geç verime yatan çeşitlerin verimsiz olduğu yönündeki görüşün de yanlış olduğunu gördüklerini belirtti. Ada Yerlisi'nin ilk yıllarda geride kaldığını, bunun gençlik kısırlığının yüksek olduğunu gösterdiğini, ancak son yılda diğer çeşitlere göre iyi gelişim gösterdiğini söyledi. Karanfil, deneme parselinde ülke iklimini yansıtmak amacıyla sulamanın kısıtlı yapıldığını ve bir parsele haftada bir, başka bir parsele üç haftada bir su verildiğini aktardı. Ayrıca Kıbrıs'ın kurak iklimi nedeniyle zeytin ağacının strese girdiğini ve meyvesindeki polifenol oranının arttığını, bu nedenle ülkenin zeytin yağı açısından çok özellikli olduğunu kaydetti. Polifenol değerini ölçebilecek imkanın henüz bulunmadığını da belirtti. TAE'nin zeytin çalışmalarını Türkiye Kalkınma Ekonomik İş Birliği Ofisi'nin desteğiyle yürüttüğünü ekledi.

Karanfil, kaliteli zeytin yağı için hasadın meyve yeşilken yapılması ve sıkımın doğru sıcaklıkta, doğru süre bekletilerek yapılması gerektiğini söyledi. Ülkede genellikle sıkımın yanlış yapıldığını, bekletme süresinin kısaltılarak sıcaklığın artırıldığını belirten Karanfil, ülkede ezilen zeytinin genellikle 25-30 dakika bekletildiğini kaydetti. Yunanistan'da ziyaret ettiği bir değirmende ise ezilen zeytinlerin 1 saat 45 dakika bekletilerek 22 derecede sıkıldığını anlattı. Karanfil, yeşil zeytinden az yağ çıktığını ancak polifenol değerinin yüksek olduğunu, siyah benek görülen zeytinlerden çıkan yağın hem yağ miktarı hem de polifenol oranının yüksek olduğunu, içi siyahlaşan zeytinlerden elde edilen yağın ise polifenol oranı ve genel kalitesinin düşük olduğunu ifade etti. Hasadın en geç siyah ben görüldüğünde yapılması gerektiğini vurgulayan Karanfil, çalışmanın henüz tamamlanmadığını ve bilimsel bir rapor hazırlanacağını söyledi. Öne çıkan çeşitlerin fidanlarının ithalatına izin verilmesi için taleplerin ilgili Bakanlığa iletildiğini de ekledi.

Öne çıkan çeşitler arasında Eşek Zeytini (iri, sofralık), Sarı Ulak (hem sofralık hem yağlık), Gemlik, Butko (erken verim, sofralık ve yağlık, ancak gövde ağaç sarı kurduna hassas), Sinop 4-14 (yüksek verim), Domat (sofralık), Girit (yağlık, geççi, kuraklığa dayanıklı), Uslu (yüksek ve her yıl verim), Çilli (yağlık ve sofralık, yüksek ve her yıl verim), Memecik (yerli zeytin özellikleri, verim yılında yüksek verim) ve Eğri Burun (yüksek verim, yağlık) sıralandı.