Türkiye'de yaklaşık 4,37 milyon diyabet hastası hastalığının farkında değil

Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Klinik Sorumlusu Doç. Dr. Murat Akarsu, Türkiye'de yaklaşık 10 milyon kişinin diyabetle yaşadığını, bunların 4,37 milyonunun ise hastalığının farkında olmadığını söyledi. Akarsu, Dünya Diyabet Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, Uluslararası Diyabet Federasyonunun (IDF) 2025 verilerine göre diyabetli erişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5'inin hastalığını tam olarak fark etmediğini belirtti.

Akarsu, Türkiye'de 2010 yılındaki TURDEP-II çalışmasında erişkinlerde diyabet sıklığının yüzde 13,7 olarak tespit edildiğini hatırlattı. IDF'nin 2025 verilerine göre ise 20-79 yaş arasında yaklaşık 10 milyon kişinin diyabetle yaşadığı, bunun erişkin nüfusun yüzde 16-17'sine denk geldiği ifade edildi. Avrupa Birliği ülkelerinde diyabet sıklığının ortalama yüzde 9,8 olduğunu anlatan Akarsu, Türkiye'nin uluslararası ölçekte diyabet yükü yüksek ülkeler arasında yer aldığını kaydetti.

Diyabetin yaygınlaşmasını yaşam biçimindeki değişimle ilişkilendiren Akarsu, hareketli yaşamın yerini masa başı çalışma, motorlu ulaşım, hazır gıda tüketimi ve fiziksel aktivitenin azalması aldığını söyledi. Geleneksel Türk mutfağının sebze, baklagil, yoğurt, tam tahıl ve zeytinyağı bakımından avantajlı olduğunu belirten Akarsu, son yıllarda beyaz ekmek, rafine un ürünleri, pirinç pilavı, hamur işleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketiminin artmasının metabolik riskleri yükselttiğini vurguladı. Büyükşehirlerde uzun işe gidiş-geliş süreleri, düzensiz çalışma saatleri ve güvenli yürüyüş alanlarının yetersizliğinin de fiziksel aktiviteyi zorlaştırdığını ekledi. Akarsu'ya göre diyabet yalnızca bireyin beslenmesi ya da spor alışkanlığıyla açıklanamaz; ekonomik koşullar, eğitim düzeyi, yaşanılan çevre ve çalışma şartları da hastalık üzerinde etkilidir.

Akarsu, diyabetin yalnızca ileri yaşta görülen bir hastalık olduğu düşüncesinin artık geçerli olmadığını, tip 2 diyabetin ergenlik ve genç erişkinlik döneminde daha sık görülmeye başladığını kaydetti. Çocukluk çağı obezitesindeki artışın bu nedenle önemli bir sorun olduğunu belirten Akarsu, ekran karşısında geçirilen sürenin uzamasının, fiziksel oyun alanlarının azalmasının, hazır gıda ve şekerli içecek tüketiminin ile ailelerin yaşam biçimindeki değişimlerin çocuklarda obezite riskini artırdığını anlattı. Genç yaşta başlayan tip 2 diyabette hiperglisemiye maruz kalınan toplam sürenin uzadığına dikkat çeken Akarsu, bunun böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonları riskini yükselttiğini söyledi. Akarsu, "Artık diyabeti yalnızca 50-60 yaşından sonra karşılaşacağımız bir hastalık olarak görmemeliyiz. Çocukluk çağından itibaren sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve kilo kontrolü alışkanlıkları kazandırılmalıdır. Diyabetle mücadele çocukluk çağında başlamalıdır." dedi.

Tip 2 diyabetin uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebildiğini anlatan Akarsu, bazı hastaların hastalığını ilk kez göz muayenesi, böbrek fonksiyon testleri ya da başka bir nedenle yapılan kan tetkikleri sırasında öğrendiğini söyledi. Çok su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, yorgunluk, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesinin diyabetin belirtileri arasında yer aldığını belirten Akarsu, bu şikayetlerin ortaya çıkmasının beklenmemesi gerektiğini vurguladı. Özellikle 40 yaş ve üzerindekilerin, fazla kilolu ya da obez kişilerin, birinci derece yakınlarında diyabet bulunanların ile hipertansiyon ve kan yağı yüksekliği olanların diyabet açısından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Akarsu, uzun süreli yüksek kan şekerinin vücudun neredeyse her organını etkileyebilen sistemik bir metabolik hastalık olduğunu, kontrolsüz diyabette küçük ve büyük damarların etkilendiğini söyledi. Akarsu, "Hastalık gözde görme kaybına, böbreklerde kronik böbrek hastalığına ve böbrek yetmezliğine, sinir sisteminde uyuşma, yanma ve duyu kaybına neden olabiliyor. Ayrıca kalp krizi, inme, ayak yaraları, enfeksiyon ve bazı durumlarda uzuv kaybı diyabetin ciddi sonuçları arasında yer alıyor." diye konuştu. Diyabetik nöropati nedeniyle özellikle ayaklarda uyuşma, yanma ve karıncalanma görülebildiğini, hastaların ayaklarındaki yara ya da travmayı fark etmeyebildiğini belirten Akarsu, komplikasyonların hastaların çalışma hayatından uzaklaşmasına ve bağımsız yaşam becerilerini kaybetmesine yol açabildiğini kaydetti. Tedavide temel hedefin yalnızca HbA1c değerini düşürmek değil, kalp, böbrek, göz, sinir ve damar sağlığını uzun yıllar korumak olduğunu vurguladı.

Tip 2 diyabetin önlenmesinde sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve kilo kontrolünün önemine dikkat çeken Akarsu, yüksek riskli bireylerde yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın gelişme riskinin yaklaşık yüzde 58 azaltılabildiğini bildirdi. Bu kapsamda başlangıç vücut ağırlığının yüzde 7'sinin verilmesi ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması hedefleniyor. Akarsu, tam tahıllı ürünler, sebze ve baklagillerin tüketilmesini, şekerli içecek ve işlenmiş gıdaların azaltılmasını önerdi. Diyabet tedavisinde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını aktaran Akarsu, yeni nesil ilaçların kan şekerini kontrol etmenin yanı sıra kalp ve böbrek sağlığını korumaya da katkı sağlayabildiğini söyledi. Sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojilerinin de kan şekeri takibini kolaylaştırdığını, özellikle tip 1 diyabetli hastalarda kan şekeri kontrolünü iyileştirerek hipoglisemi riskini azaltabildiğini ekledi.