Türk devletleri arasında yapay zekâ destekli haber doğrulama ağı çağrısı

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, 31 Ekim 2026’da Ankara’da “Türk Dünyası Diyalog Forumu” kapsamında “Türk Devletleri İletişim Perspektifi: Yapay Zekâ Sınamaları” konulu bir yuvarlak masa toplantısı düzenledi. Toplantıda yapay zekânın iletişim alanındaki fırsat ve risklerini farklı ülkelerden uzmanlar tartıştı.

Prof. Dr. Erman Akıllı’nın moderatörlüğünde yapılan toplantıya haber ajansı müdürü Fehmi Gürdallı, Endonezya Uluslararası İslam Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Philips J. Vermonte, Girne Amerikan Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Akkaya, Hayat TV Üst Düzey Yöneticisi (CEO) Elvir Şvrakiç, CANA School Yapay Zeka Departmanı Başkanı Musabek Mahmudjanov, Avrasya Araştırma Enstitüsü Müdür Yardımcısı Cengizhan Zhanaltay ve Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı Durum Merkezi Müdürlüğü Dijital Gelişim Dairesi uzmanı Rustambek Shabyev katıldı.

Gürdallı, yapay zekânın Türk devletleri arasındaki dil engellerini azaltarak haber, fotoğraf, video ve çeviri süreçlerini hızlandırdığını belirtti. Haber kuruluşlarının hızlı doğrulama mekanizmaları geliştirmesi gerektiğini savunan Gürdallı, yapay zekâ destekli içeriklerin yayımlanmadan önce gazeteciler ve editörler tarafından kontrol edilmesini ve bu teknolojinin kullanımında şeffaflık sağlanmasını önemli buldu. Türk Devletleri Teşkilatı’nın medya, kamu diplomasisi ve kurumsal iletişimde yapay zekâ kullanımına ilişkin ortak bir strateji geliştirmesini öneren Gürdallı, haber ajansları, kamu yayıncıları ve doğrulama kuruluşlarını bir araya getirecek “Türk Dünyası Ortak Haber Doğrulama Ağı” kurulması çağrısında bulundu. Gürdallı, “Dezenformasyonla mücadele etmek için yavaş kalmamalı, hızlı ve doğru haber yayımlamalıyız.” dedi.

Vermonte, hükümetlerin yapay zekâ kullanımına ilişkin açık iletişim kurması ve bu teknolojiyi şeffaf biçimde kullanması gerektiğini söyledi. Yapay zekânın ikna edici metin, ses ve görüntü içeriklerini düşük maliyetle üretebildiğine dikkat çeken Vermonte, sahte içeriklerin yaygınlaşmasının gerçek kanıtların da sahte olarak nitelendirilmesine yol açabileceğini ifade etti. Türk Devletleri Teşkilatı ile Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) arasında yapay zekâ ve bilgi güvenilirliği alanlarında işbirliği kurulmasının ortak kurallar geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirten Vermonte, “Buna dair yapılabilecek bir şey olarak belki de Asya genelinde bir koalisyon oluşturulabilir. Zira halihazırda mevcut platformlar zaten var. Örneğin, Endonezya ve Türkiye bir araya gelip görüşebiliyor; üstelik Türkiye, ASEAN’ın sektörel diyalog ortaklarından biri konumunda.” görüşünü paylaştı.

Akkaya, yapay zekâ teknolojilerinin önemli avantajlar sunduğunu, ancak mevcut sistemlerin başka ülkeler tarafından geliştirildiği için Türk dünyasının ihtiyaçlarını tam olarak karşılamadığını söyledi. Türk dünyasında yeni teknolojiler geliştirebilecek çok sayıda kurum, araştırma grubu ve şirket bulunduğunu vurgulayan Akkaya, ülkelerin dijital alanda bağımsız hareket edebilmesi için kendi teknolojik altyapılarını, veri sistemlerini ve dil modellerini oluşturması gerektiğini ifade etti. Akkaya, ortak bir teknolojik altyapı, ortak dil modelleri ve ortak bir yaklaşım geliştirmek için üniversiteler ve araştırma grupları arasında işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Şvrakiç, Bosna Hersek’in Türkiye ile tarihsel ve kültürel bağlarına dikkat çekerek, Türk dizilerinin Balkanlar’daki izleyicilere ulaştırılmasında medya kuruluşlarının kültürler arasında köprü görevi gördüğünü vurguladı. Yapay zekânın içerik düzenleme, veri analizi, pazarlama, finansal raporlama ve medya trendlerinin takibi gibi alanlarda günlük iş süreçlerine dahil edildiğini aktaran Şvrakiç, Türk dizilerinin yapay zekâ destekli çevirilerle bölgeye daha hızlı yayılmasının kültürel etkileşime katkı sağladığına işaret etti.

Mahmudjanov, yapay zekânın gazetecilik, eğitim ve iletişim alanlarında önemli fırsatlar sunduğunu, ancak sahte videolar, taklit edilmiş sesler ve yanlış bilgilerin yayılması gibi ciddi riskleri de beraberinde getirdiğini değerlendirdi. Türk devletlerinin dezenformasyonla mücadele kapsamında haber ajansları arasında hızlı bilgi doğrulama ve resmi açıklamaların paylaşılmasını sağlayacak ortak mekanizmalar geliştirmesi gerektiğine değinen Mahmudjanov, yapay zekânın gazetecilere yardımcı olması ancak insan denetiminin yerini almaması gerektiğini ifade etti.

Zhanaltay, yapay zekâ alanındaki küresel rekabette ABD, Çin ve AB’nin farklı stratejiler izlediğini, ABD’nin özel sektör yatırımlarına, Çin’in devlet destekli yatırımlara, AB’nin ise ortak bir teknoloji ekosistemi oluşturmaya odaklandığını anlattı. Yapay zekânın Orta Koridor’daki taşımacılık süreçlerinde kullanılmasının önemine dikkat çeken Zhanaltay, tren ve kara yolu taşımacılığındaki gecikmelerin azaltılması, gümrük süreçlerinin iyileştirilmesi ve navlun maliyetlerinin daha öngörülebilir hale getirilmesi için bu teknolojiden yararlanılabileceği görüşünü paylaştı.

Shabyev, Kırgızistan’ın dijitalleşme politikasının devlet hizmetlerini hızlandırmayı, şeffaflığı artırmayı ve vatandaşların kamu hizmetlerine erişimini kolaylaştırmayı amaçladığını belirtti. Kamu kurumları arasında ortak veri paylaşım altyapısı, dijital kimlik sistemi ve hizmetlere tek noktadan ulaşılmasını sağlayan mobil uygulama ve çevrim içi portal oluşturulduğunu aktaran Shabyev, Türk devletleri arasında yapay zekâ, veri merkezleri, siber güvenlik, dijital becerilerin geliştirilmesi ve uzman yetiştirilmesi alanlarında işbirliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Shabyev, “Ülkeler tek başına dijital geleceği inşa edemez.” dedi.