ABD-Rusya dizel anlaşmasında sevkiyatlar rafinerilere bağlı

ABD Başkanı Donald Trump, 9 Ekim'de küresel akaryakıt fiyatlarını düşürmek amacıyla Rusya ile yüz binlerce ton dizel tedariki konusunda anlaştıklarını, karşılığında yaptırımları geçici olarak askıya aldıklarını açıklamıştı. Trump, Putin ile yapılan görüşmenin ardından Rusya'nın ilk aşamada 300 bin tonun üzerinde, kasım ayında 500 bin ton ve ardından 1 milyon ton dizel yakıt tedarik etmeyi taahhüt ettiğini bildirmişti.

Rus hükümeti 10 Ekim'de, ABD ile varılan mutabakat kapsamında dizel yakıt ihracatına yönelik yasağı kısmen kaldırdığını duyurdu. Kararla ilk aşamada 500 bin ton dizel yakıtın dünya piyasalarına sevk edilmesi hedeflendi. Aynı tarihte ABD Hazine Bakanlığı da Rusya menşeli dizelin satışı, teslimi, gemiden boşaltılması ve ithalatı dahil ilgili işlemlere 7 Nisan 2027'ye kadar izin verdi.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 21 Ekim'de ABD'ye ilk sevkiyatın 40 bin tonluk tankerle yapılacağını açıkladı. Novak, iki lider arasındaki anlaşmalar doğrultusunda ABD'nin dizel ihtiyacını imkânları ölçüsünde karşılayacaklarını söyledi. Dizel ihracatının yıl sonuna kadar eski seviyesine çıkarılabileceğini belirten Novak, ihracatın rafinerilerin üretim kapasitesine bağlı olarak kademeli artırılacağını ifade etti. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise 23 Ekim'de ilk tankerin yola çıktığını ve sevkiyatların düzenli devam edeceğini açıkladı.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) Enerji Güvenliği ve İklim Değişikliği Programı araştırmacısı Masha Kotkin, küresel dizel talebinin günlük yaklaşık 29 milyon varil düzeyinde olduğunu belirtti. Kotkin'e göre Rusya'nın ilk aşamada göndermeyi taahhüt ettiği 300 bin metrik ton dizel, yaklaşık 2,25 milyon varile karşılık geliyor. Kotkin, bu miktarın küresel piyasalarda sınırlı etki yaratmasını beklediğini söyleyerek, “Bu miktardaki dizel, mevcut arz sıkışıklığını anlamlı ölçüde hafifletemez veya fiyatları düşüremez.” dedi. Kotkin, anlaşmanın duyurusundaki çekinceye de dikkat çekti: İlk 300 bin metrik tonun ardından teslim edilecek miktarların Rusya'daki rafinerilerin durumuna bağlı olacağını belirtti.

Kotkin, Rusya'nın taahhüt ettiği miktarları karşılayabilmesinin rafinerilerin üretim kapasitesine ve iç piyasanın ihtiyaçlarına bağlı olduğunu söyledi. Ülkenin her yıl sonbaharın sonlarında yazlık dizel stoklarını elden çıkararak kışlık ve Arktik koşullara uygun yakıtlar için depolama alanı açtığını hatırlatan Kotkin, Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre Rusya'nın rafineri kapasitesinin yaklaşık üçte birinin hasar gördüğünü ve bunun rafinaj kapasitesini kısıtladığını ifade etti. Kotkin, bu hasarın yol açtığı iç piyasa kıtlığı nedeniyle Rusya'nın 31 Ocak'tan bu yana rafine petrol ürünlerine yönelik kısmi ihracat yasağı uyguladığını anımsattı. Ukrayna'nın Rusya'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının sevkiyatlar açısından ek risk oluşturduğunu belirten Kotkin, Karadeniz'de Rus petrol tankerlerine ve LNG taşıyıcılarına, yakın zamanda ise St. Petersburg petrol ihracat terminaline saldırı yapıldığını hatırlattı.

Kotkin, Rus dizeli sevkiyatına yönelik düzenlemenin savaş nedeniyle uygulanan enerji yaptırımları bakımından da önem taşıdığına işaret etti. Rusya'ya yönelik enerji yaptırımlarının hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar tarafından desteklendiğini belirten Kotkin, Trump'ın imzaladığı son muafiyetin ABD Kongresi'nde her iki partiden de güçlü tepkiler aldığını söyledi. Kotkin, Kongre ile Trump yönetimi arasında yaptırım politikası konusunda görüş ayrılıklarının devam etmesini beklediğini kaydetti. Geçici muafiyetler hakkında ise “Rus motorini satışına yönelik geçici muafiyetler, arz sıkışıklığını çok sınırlı ölçüde hafifletecek, hatta herhangi bir rahatlama sağlamayacaktır.” ifadesini kullandı.